HET VLIEGT DE PAN UIT

“Fasten Your Seatbelts”. Wie kent het zinnetje niet. Bijna iedereen heeft wel eens met het vliegtuig gereisd. En anders binnenkort wel. Want vliegen is nog nooit zo goedkoop geweest. Was vliegen ‘vroeger’ slechts voorbestemd aan de zakelijke of gefortuneerde reiziger, tegenwoordig stappen ook minima het vliegtuig in als was het de metro, de tram of de bus. Sterker nog: de trein of bus is in veel gevallen duurder. Onlangs nam een Brit het vliegtuig voor een reisje Newcastle-London met een tussenstop op het Spaanse eiland Menorca omdat dit goedkoper was dan met de trein. Hij vloog voor £ 15,99 van Newcastle naar Menorca, huurde een auto voor £ 7,50, dronk een ‘sex-on-the-beach’ cocktail voor £ 4,00 op een terrasje aan het strand en vloog voor £ 10,99 van Menorca naar Londen. Had hij de trein genomen dan was hij £ 40,00 duurder uit geweest. “Hoe is het mogelijk”, vraagt u zich wellicht af. En ja, dat heb ik mij ook afgevraagd. Het antwoord is niet zo eenvoudig te geven maar snelheid en efficiency spelen hierin de belangrijkste rol. Een vliegtuig vervoert reizigers met een snelheid van 900 kilometer per uur, een trein doet dat met honderd kilometer per uur. Over de afstand Amsterdam-Milaan kunnen met het vliegtuig veel meer personen in dezelfde tijd worden vervoerd dan met de trein. En vliegtuigmaatschappijen verkopen met last-minute prijzen hun laatste stoelen, treinmaatschappijen doen dat niet. Daar komt nog bij: er wordt geen BTW of accijnzen geheven op vliegtickets en kerosine op basis van een verdrag uit 1944(!) omdat het te ingewikkeld zou zijn om te regelen met de verschillende belastingstelsels in de verschillende landen.

Maar goed, even los van de belachelijk lage prijzen maak ik mij meer zorgen over de enorme CO2 uitstoot die het vliegen met zich mee brengt. Goedkoop vliegen betekent automatisch meer vliegbewegingen. Zo las ik dat als de groei van de luchtvaart zich in het huidig tempo doorzet, de uitstoot daarvan op zichzelf genoeg is om de temperatuur op aarde met meer dan twee graden te laten stijgen. Zo worden de klimaatdoelstellingen van Parijs natuurlijk nooit gehaald. Op dit moment is de luchtvaart goed voor minder dan drie procent van de wereldwijde uitstoot van CO2 (in Nederland 7%). In 2050 zal dat met de huidige toename van het luchtverkeer zo’n twintig procent zijn en in 2070 zal het waarschijnlijk gelijk zijn aan wat volgens het klimaatakkoord van Parijs de hele wereld maximaal zou mogen uitstoten. Hierbij is dan al rekening gehouden met lichtere en zuinigere vliegtuigen en met energie welke is opgewekt door zon en wind.

Nu kan er in vijftig jaar nog een hoop veranderen…

Het is wel opmerkelijk dat de luchtvaart buiten ieder klimaatakkoord wordt gehouden. Komt dat misschien door het grote economische belang dat de luchtvaart met zich mee brengt en de daarmee gepaard gaande lobby? Het zal wel… Maar het is best wel lastig uit te leggen. Ik kan dan ook bijna niet vliegen zonder een schuldgevoel. Ook ik maak voor mijn werk regelmatig gebruik van het vliegtuig want voor de lange afstand is er eigenlijk geen alternatief. Voor de kortere afstand, binnen Europa, is de trein een veel beter en schoner vervoersmiddel. Alleen zullen zij dan voor een concurrerende prijs moeten gaan rijden willen wij passagiers uit het vliegtuig halen. Want voor de meeste mensen geldt: “De principes zitten in de portemonnee”. Ja, een beter milieu wil een ieder wel maar ze willen er niet voor betalen. Ook vanuit de politiek is onlangs geroepen: “De Koning moet vaker met de trein in plaats van vliegen”. Want? Hij moet het goede voorbeeld geven of… hij kan het wèl betalen misschien?

Ik vind de toename van het aantal vluchten wel een zorgelijke ontwikkeling. In mijn vorige blog schreef ik over mijn vakantie in Amerika waar ik een fantastische tijd heb doorgebracht met mijn gezin. En ja, ik ben er niet naar toe geroeid. Maar dan sta ik op die grote internationale luchthavens en dan verbaas ik mij over de enorm grote hoeveelheid mensen, het onnoemelijk aantal vluchten, bestemmingen en vliegtuigen en denk: op zoveel andere luchthavens in de wereld hetzelfde beeld: het ‘vliegt de pan uit’. Het schuldgevoel mag dan ruimschoots gecompenseerd zijn door de ‘quality time’ met mijn gezin en het bezoek aan een goede vriend die al 27 jaar in Amerika woont – échte museummomenten uit mijn Big 5 for life lijst – maar toch blijft het bij mij knagen: hoe lang kan dit nog zo blijven doorgaan?

Er zijn positieve ontwikkelingen ook al is de vliegtuigindustrie nog lang niet zo ver met ‘vergroenen’ als de autoindustrie en andere sectoren. Maar de eerste biokerosine fabriek in Noordwest-Europa staat er aan te komen en waarschijnlijk wordt die in Nederland gebouwd. Wij worden daar als DMT natuurlijk heel blij van maar er moet veel meer gebeuren. De technische ontwikkeling van vliegtuigen en vliegtuigmotoren moet ook een incentive krijgen door allerlei steunmaatregelen vanuit de overheid. En mogen (moeten!) gebruikers mee betalen om aan de kosten van CO2 reductie bij te dragen, onder het motto: de vervuiler betaald. Overigens is de CO2 uitstoot in Nederland gedaald, van

166 miljard kilogram in 2016 naar 163 miljard in 2017, een mager verschil van 3 miljard. Goed nieuws? Het is maar hoe je het bekijkt. Het is even hoog als in 1990 dus in 27 jaar zijn wij er per saldo niets mee opgeschoten. En de verontrustende berichten stapelen zich maar op. Volgens een recent uitgelekt rapport van de Verenigde Naties (zo warm is het dus) gaat de opwarming van de aarde sneller dan tot nu is aangenomen. En vogelaars zien dat de brandganzen sneller wegtrekken en dijkgraven zien de zeespiegel sneller stijgen en klimatologen kunnen de weerrecords bijna niet meer bijhouden.

Wat ik zie – ironisch, door het raampje van het vliegtuig – is die mooie aardbol met rivieren, zeeën, meren, bergen, bossen, vlakten, wegen, dorpen en steden en waarvan je weet dat het er krioelt van het leven, mensen en dieren. Ja, er zijn bedreigingen maar ik geloof dat er meer kansen zijn. De gevolgen van ons handelen dwingt de mens tot nadenken en zo komen er ook weer oplossingen. Techniek en wetenschap ontwikkelen zich exponentieel en zo blijf ik vol vertrouwen geloven in een schone en welvarende toekomst. In een paar jaar kan er zoveel veranderen. Daarom ben ik ook niet zo van de cijfers en de statistieken en denk ik net als Godfried Bomans die eens schreef: “Een statisticus waadde vol vertrouwen door een rivier die gemiddeld één meter diep was. Hij verdronk”.

Erwin Dirkse – CEO DMT Environmental Technology