DE VENT EN DE TENT

Laatst had ik een probleem met mijn bankpas. Ik dacht, ik moet toch het dorp in voor een boodschap en dan vraag ik bij de bank even of zij mij hiermee kunnen helpen. Maar ik kwam van een koude kermis thuis. Het is niet meer een kwestie van ‘even’ binnenlopen. Account managers zitten niet meer achter een bureau op een bankfiliaal. Ik weet ook niet waar ze wel zitten, maar het moet tegenwoordig allemaal ‘online’ gaan. Voor elk product of dienst en voor elke vraag en probleem is er wel een knop op de website. Maar of je die vindt is een tweede. Of ik kijk bij de FAQ’s maar ja, mijn vraag zit er natuurlijk niet tussen. Heel herkenbaar, toch? Wat een verschil met vroeger. Elk dorp van redelijke omvang had wel een bankkantoor of filiaal en soms zelfs een tweede bank van een andere signatuur. Een beetje stad had minstens drie tot vier banken van een verschillende kleur. En dan had je nog banken die meer gericht waren op particulieren en andere op het MKB en weer andere op vooral agrarische bedrijven. Nu zijn bijna alle filialen opgeheven en zetelen er nog maar een handjevol bankmedewerkers in kantoorgebouwen die zo groot zijn als kastelen.

Laten wij eens kijken naar de rol en taak van wat de bank in vroegere tijden voor het MKB betekende en hoe het nu is. Heel lang was het zo: op een dag voelde iemand zich ondernemer en dacht hij, ach, laat ik eens een zaak beginnen. De volgende stap was dan een afspraak bij de bank. En onder het genot van een kopje koffie – koekje erbij? – met de directeur (of zelfs met een cognacje met sigaar) was een krediet zomaar geregeld. Het pand of de machines werden aangekocht en de beste man kon beginnen. De bank vroeg nergens naar, niet naar een ondernemingsplan, zelfs niet naar garanties. De ‘blauwe ogen’ en een goede naam was al voldoende. Zo ging dat in andere tijden. Je had de dominee, de notaris, de hoofdagent en de bankdirecteur en iedereen kende elkaar. Een financiering? Dat regelde je even. Daar was Nederland uniek in: financiering van het MKB door banken; in het buitenland doorgaans veel minder gangbaar. Maar zoals wel is gebleken, veel leningen en hypotheken waren gebaseerd op ‘lucht’ en dat is een van de oorzaken waarom op een gegeven moment de gevestigde bankorde als een kaartenhuis in elkaar zakte. Banken leenden elkaar geen geld meer, de solvabiliteit viel weg, de kredietcrisis was compleet. Nagenoeg alle Nederlandse banken raakten door het dure casinospel in de problemen met als gevolg dat banken werden genationaliseerd en de belastingbetaler voor de kosten mocht opdraaien. Dat is allemaal alweer zo’n tien jaar geleden.

Inmiddels maken de banken weer miljarden winst. Maar voor het MKB zijn het heel andere tijden. Zij kunnen bijna niets meer gedaan krijgen bij de bank. Het is over met ‘de vent en de tent’. Er wordt eigenlijk alleen nog maar gekeken naar de cijfers, de ondernemer zèlf telt – door de bank genomen – niet meer mee. Op de balie staat een bordje met de tekst: R.U.K. = red uw kont. Kredieten beneden de € 250.000,00 moet je tegenwoordig via de website aanvragen. Ergens op een hoge etage op een of ander hoofdkantoor wordt dan door een compleet onbekende over de aanvraag geoordeeld: als een soort Caesar gaat de duim omhoog of omlaag. Pas met aanvragen van boven de € 1 miljoen komen ze nog uit hun stoel en kunnen wij een kopje koffie krijgen.

Maar goed, aan de ene kant kan ik er tegen aan schoppen, aan de andere kant begrijp ik het ook wel. Veel ondernemers hebben hun zaken ook niet goed voor elkaar. En dan lopen de banken te veel risico. Het is een andere tijd, banken moeten anticiperen op veranderingen die wij zelf hebben ingezet. En banken hebben zo hun eigen problemen en bestaan over tien jaar niet meer in hun huidige vorm. Dus worden ondernemers ook gedwongen om anders te denken, andere mogelijkheden te onderzoeken. Wij moeten er ook niet moeilijk over doen, een bank is tenslotte slechts een ‘ordinaire geldwinkel’. En geld is op meerdere plekken wel te krijgen. Vooral nu. Er bestaan investeringsfondsen, beleggers initiatieven, vermogens beheerders die graag in zee gaan met ondernemers met een goed plan. Door het wegvallen van een aantrekkelijke bancaire rente moet je wel op zoek naar andere vormen om een goed rendement op vermogen te krijgen. En ‘crowdfunding’ is inmiddels ook een serieuze vorm van financiering geworden. De beschikbaarheid van geld is niet het probleem. Maar er is wel een gebrek aan goede plannen. Én de vraag is, hoe breng je dat nu bij elkaar: een ondernemer met een goed idee en een instantie of privépersoon die daarin wil investeren. Ondernemers moeten leren hun ideeën te ‘verkopen’ met een goed verhaal, met een pakkende inhoud. En moeten ook bereid zijn dat er mensen ‘meekijken’ in hun onderneming. Ik vind dat alleen maar goed. Toen wij als DMT wilden groeien, écht grote stappen wilden maken omdat wij grote mogelijkheden zagen, zijn wij in contact gekomen met de NOM (Investerings- en Ontwikkelingsmaatschappij voor Noord-Nederland). Wij hebben hun ervan kunnen overtuigen dat er voor DMT voldoende potentie aanwezig was om door te groeien. De NOM heeft toen een belang genomen in het bedrijf in ruil voor kapitaal waarmee wij onze groei konden financieren en onze waarde konden vergroten. Ook daar heb je durf bij nodig en die is er in Nederland niet zoveel. Als je hier soms ondernemers ziet ‘pitchen’ om financiers te overtuigen dan krijg ik vaak tranen in de ogen: 1% inspiratie en 99% transpiratie. Neem start ups als Apple, Amazon, Microsoft, Tesla… noem ze maar op. Als Steve Jobs zijn verhaal niet met overtuiging en enthousiasme had kunnen brengen dan was hij nooit de garage uitgekomen. Maar zijn visie werd door anderen geloofd en staken er geld in en de rest is geschiedenis.

Ik las laatst iets opmerkelijks. De belangrijkste ingrediënten voor succesvolle start-up’s/ondernemerschap zijn, in volgorde van belangrijkheid: 1. timing, 2. uitvoering/team, 3. idee, 4. business model en pas als laatste: 5. geld. Je kunt niet zonder geld, maar het is dus niet het belangrijkste. Als je weet waar je mee bezig bent en je een goed verdienmodel én de markt hebt gevonden en je kunt beschikken over een team die goed kan organiseren dan ligt het geld om de onderneming te financieren voor het oprapen. Investeer daarom in goede netwerken. Ondernemers hoeven niet meer afhankelijk te zijn van een bank om te kunnen groeien. Wees creatief en de oplossingen liggen voor het grijpen. Wel jammer… als de banken hun sponsoring op termijn moeten stoppen, hoe komt het dan straks met de handbalclub van Dokkum of de kaatsvereniging in Wommels? Ach, dat zal zich vast wel weer op een andere wijze oplossen. Misschien wel door een succesvolle ondernemer.

Erwin Dirkse – CEO DMT Environmental Technology